Colexio en Novo Mesoiro, A Coru√Īa -concurso-


– Concurso –

Localización
Novo Mesoiro, A Coru√Īa

Colaboradores
Luis Miguel Fernández López
Borja Díaz Carro
Saul Gómez Rubio






Memoria & Fotografías

Proxecto para a construci√≥n dun novo colexio no barrio de Novo Mesoiro da Coru√Īa. A formulaci√≥n segue as ideas desenvolvidas no proxecto Repensando a Escola


A Consellería de Educación saca a concurso a redacción dun proxecto para un colexio de educación infantil e primaria. Un centro de nova planta. Un caso realmente excepcional e unha gran oportunidade para envorcar os traballos de investigación realizados desde hai anos no campo dos espazos para a educación.

Novo Mesoiro √© un barrio de nova creaci√≥n con edificios de gran altura nunha √°rea extrema da cidade, nunha contorna xa rural. Este contacto non foi resolto e a calidade do espazo p√ļblico √© realmente mellorable. Nun extremo at√≥pase a parcela destinada a dotaci√≥ns onde se exp√≥n a construci√≥n do centro. O proxecto nace con pol√©mica pois as asociaci√≥ns veci√Īais op√≥√Īense ao modelo proposto pola Conseller√≠a ao non inclu√≠r no mesmo centro os niveis de educaci√≥n secundaria. Os veci√Īos propo√Īen un modelo que a administraci√≥n usa s√≥ no rural CPI (centro p√ļblico integral) onde te√Īan cabida todos os niveis. O certo √© que polas circunstancias anteriormente citadas o centro at√≥pase nunha situaci√≥n h√≠brida nun choque brusco entre chans urbanos e r√ļsticos. A topograf√≠a e a superficie son tam√©n unha limitaci√≥n a√≠nda que parece haber un acordo entre administraci√≥ns para a obtenci√≥n de m√°is espazo destinado en principio a patio escolar, datos estes que en calquera caso non forman parte do concurso.

Estes procesos tampouco incl√ļen a participaci√≥n do futuro claustro o que impide unha aplicaci√≥n dos modelos que xa aplicamos noutros centros a trav√©s do programa #repensandolaescola. En calquera caso e a√≠nda que non nos dedicamos √° loter√≠a nin √° bela arte dos concursos de arquitectura decidimos presentarnos a este. Nun ambiente de escepticismo e non faltos de humor dedicamos d√ļas semanas a tratar de aplicar as nosas ideas sobre o espazo educativo nun caso real e actual.*

Tratando de analizar a trav√©s da pr√°ctica profesional o porqu√© do precario estado dos nosos centros educativos, o porqu√© a escola permanece pechada ao espazo p√ļblico, o porqu√© perdeu o car√°cter de peza urbana singular e referente urbano. Por qu√©¬†salvo honrosas excepci√≥ns atop√°monos tantos novos centros an√≥nimos e anodinos cheos de remiendos froito dos anos de envellecemento sucesivo e de ampliaci√≥ns a golpe da necesidade sen proxectos globais. Plans de accesibilidade, ascensores incrustados en ocos imposibles, patios cubertos, carencia de xard√≠ns, de √°rbores, patios de xogo ausentes de proxectos did√°cticos. En definitiva un aparente esquecemento que non ocorre con outras dotaci√≥ns como as deportivas, os museos, centros c√≠vicos ou auditorios que nos √ļltimos anos vimos prodigarse por todas as nosas cidades nas √ļltimas d√©cadas. En paralelo ¬Ņque est√° a ocorrer co colexio? ¬ŅPorqu√© este tipo de concursos?

Tr√°tase dun concurso ¬†para entregar en 15 d√≠as, para a execuci√≥n dun centro de 2944 m2 cun orzamento de 4.086.393 ? e uns honorarios de 70.284.79 ? (menos dun 2%). Unha vez fallado o concurso o equipo ter√° dous meses de prazo para a redacci√≥n do proxecto todo iso inmerso nun ambiente pre electoral (2016 foi un ano activo en Galicia con elecci√≥ns auton√≥micas e nacionais). ¬†Non se trata aqu√≠ de analizar o fallo do concurso pois tampouco se sabe nada do proxecto ga√Īador pero se do que aprendemos e das conclusi√≥ns do proceso.

O espazo educa √© unha condici√≥n xa co√Īecida desde os nosos m√°is lendarios educadores a importancia dada desde Montesori ou Malaguzzi crean unha tradici√≥n da que os seus puntos fundamentais son plenamente actuais. O car√°cter experimental destas propostas xeran un halo √©pico que engrandece a historia con todo lonxe da utop√≠a conseguiron levalos a cabo. Esa mestura de utop√≠a e realidade crea un balance que cremos indispensable e completamente actual, entender o colexio como peza urbana fundamental enlazada estreitamente coa sociedade.

√Č precisamente esta preocupaci√≥n por devolver a dignidade perdida ao espazo educativo o que profesores como Santiago Atrio est√°n a tratar de recuperar a trav√©s dun M√°ster na Universidade Aut√≥noma de Madrid, M√°ster que consideramos fundamental e do que temos grandes expectativas.

Froito do proceso de participaci√≥n no concurso descubrimos a existencia dun documento de uso interno, moi interesante sobre recomendaci√≥ns ¬† construtivas parcialmente adaptadas (a parte de instalaci√≥ns √© quiz√° a m√°is frouxa) xeralmente referidas a cuesti√≥ns de ¬†mantemento. Esta √© efectivamente unha cuesti√≥n crave nun centro destas caracter√≠sticas e de calquera obra p√ļblica con todo non debe ser unha laxa sobre calquera intento de xerar arquitectura nestes centros.

Dentro das posibilidades e ante o panorama descrito desenvolvemos un proxecto-manifesto onde conscientemente afast√°monos do cociente de investimento proposto para unha peza de volumetria fundamental como √© o patio cuberto. Precisamente esta peza √© a que permite salvar o salto topogr√°fico da parcela creando unha gran praza p√ļblica onde se instala a biblioteca. Dentro dunha idea global que permita abrir ao uso comunitario gran parte do programa, a parte deportiva √° cota inferior e a biblioteca na cota de acceso. O comedor como zona de relaci√≥n ocupa un lugar central no complexo e as √°s de aularios permiten certa flexibilidade esperando ser complementadas cun amueblamiento que realmente as dote de significado. Espazos racionais que cumpren cos cocientes de espazo, iluminaci√≥n natural e ventilaci√≥n pero sen alardes formais, deixando ser ocupadas e transformadas por nenos e docentes. Lonxe de imaxes sedutoras de colorines e mobles de dese√Īo que tampouco son acordes √° realidade dun centro destas caracter√≠sticas.

O espazo exterior config√ļrase como √°mbito fundamental de relaci√≥n e sociabilidad. Prox√©ctanse zonas diferenciadas en funci√≥n das actividades para desenvolver, sexan xogos creativos, hortas, espazos deportivos e √°reas para autoconstrucci√≥n. O arboledo e as bancadas e topograf√≠as artificiais acoutan os distintos √°mbitos.


*O Colexio de Arquitectos f√≠xose eco durante estas semanas doutro concurso tam√©n impulsado desde a Conseller√≠a de educaci√≥n para o dese√Īo dun logotipo para os centros escolares pero nada sobre este.