Learning by doing. Aprendendo do erro

Learning by doing é o mantra que guía unha maneira de entender a educación e tamén o exercicio de calquera profesión. En momentos de redefinición de tantos aspectos da nosa sociedade, a frase pode interpretarse de maneira tan flexible como esteamos dispostos a interpretar ambos os verbos, Que aprendemos? e Que é facer nos nosos días?

 

O que o alumno aprende xa deixou de identificarse co que o mestre ensina, o alumno pasivo-receptor xa non est√° ou non deber√≠a estar na metodolox√≠a docente. O¬†proceso¬†ga√Īa enteiros nun mundo que¬†non se debe analizar en est√°tico, unipersonal nin unidireccionalmente, onde a obra ha de abandonar o seu obxectivo de resultado final, conclusivo. Os procesos foron abertos desde sempre e os ensaios, as probas m√°is ou menos atrevidas participaron do proxecto desde as s√ļas orixes. Doutra banda o proceso de aprendizaxe √© un proceso continuo e vital que afecta a toda a vida profesional. Baixo estas premisas acepto a invitaci√≥n de Veredes para inaugurar unha serie de textos/caso onde o acto de aprender fixo evolucionar a trav√©s do erro o co√Īecemento en campos concretos ou terminou por xerar ‚Äúobras mestras‚ÄĚ, referentes en que apoiarnos.

 

Se existe un r√°nking de popularidade nos fracasos no mundo da t√©cnica, haber√≠a que deixar un posto de honra √°¬†ponte de Tacoma¬†sobre o r√≠o Narrows en Estados Unidos. A gravidade do tema sumada √° documentaci√≥n visual que nos chegou, converteron o caso en motivo viral que invade desde ent√≥n as universidades co fallo estrutural. Viaxamos a 1940, a sociedade norteamericana en plena sa√≠da da Gran Depresi√≥n anhelaba os retos e sobre todo o optimismo da superaci√≥n humana. O d√≠a da s√ļa inauguraci√≥n o ponte-carrusel alcumado como Gallopin Gertie ocupaba o p√≥dium de lonxitude de pontes suspendidas nun digno terceiro posto, cunha lonxitude de 1600 m e unha luz de 850 metros entre soportes. No seu dese√Īo aplic√°ronse os co√Īecementos do momento, tam√©n os recortes orzamentarios de sempre, ou talvez un pouco m√°is do habitual. O dese√Īo orixinal √© do enxe√Īeiro¬†Clark Eldridge¬†encargado tam√©n de atopar financiamento para a execuci√≥n, e ante a imposibilidade de alcanzar a cantidade estimada (sequera avaliando a rendibilidade das futuras peaxes), solic√≠tase unha revisi√≥n do proxecto contando coa asistencia t√©cnica de¬†Leon Moisseiff¬†quen expuxo unha soluci√≥n capaz de reducir o orzamento dos 11 mill√≥ns de d√≥lares estimados inicialmente a menos de 6, todo iso contando coa oposici√≥n dos t√©cnicos do departamento de estradas do estado de Washington. A pesar de todo a soluci√≥n foi aceptada polas autoridades. Tras o fatal desenlace1¬†Eldridge aceptou o seu parte de culpabilidade e a s√ļa vida terminou por torcerse ao caer prisioneiro do ex√©rcito xapon√©s durante a II Guerra Mundial. Pola s√ļa banda Moisseiff perder√≠a gran parte da s√ļa reputaci√≥n na an√°lise e dese√Īo destas estruturas. Nada se sabe, con todo, do futuro da autoridade pol√≠tica que apoiou esta decisi√≥n.

 

Escrib√≠ronse todo tipo de¬†art√≠culos, abr√≠ronse grupos de recuperaci√≥n de imaxes da construci√≥n, inauguraci√≥n e colapso, analiz√°ronse os diferentes v√≠deos inclu√≠ndo o factor de correcci√≥n de tempos debidos aos formatos de gravaci√≥n para tratar de analizar as frecuencias na deformaci√≥n, existen varias¬†fan sites, mesmo grupos en recordo da √ļnica v√≠tima¬†Tuddy‚ÄĚ2¬†un cocker espa√Īol de tres patas? √Č f√°cil rastrexar a historia, as referencias a p√© de artigo incl√ļen interesantes ligaz√≥ns.

 

Gustar√≠ame con todo po√Īer o foco nun dos personaxes intervenientes, ese home que se pasea pola estrutura en movemento tomando datos, e ao que debemos parte das imaxes. Talvez un secundario, un enxe√Īeiro de 45 anos que traballa para a universidade de Washington e que recibir√° o encargo, unha vez inaugurado a ponte, de po√Īer soluci√≥n ao excesivo movemento do mesmo.

 

Tr√°tase do profesor F.B. ‚ÄúBert‚ÄĚ Farquharson quen xa gozaba de prestixio profesional e dirixe un equipo que realizar√° modelos da estrutura a escala 1:200 e 1:20 introducindo os mesmos en t√ļneles de vento. Monitorados os movementos da estrutura observan deformaci√≥ns no modelo que non se apreciaban na estrutura real. O estudo xera unha serie de recomendaci√≥ns encami√Īadas a mellorar o comportamento aerodin√°mico do taboleiro, alg√ļns dos remedios como a instalaci√≥n de tirantes ao chan puideron incorporarse pero outras quedaron pendentes de aplicaci√≥n.

 

O diagn√≥stico e cura da ponte¬†galopante3¬†mant√≠volle ocupado durante os poucos meses de vida da estrutura e ante as grandes deformaci√≥ns producidas o 7 de Novembro non dubida en achegarse ao lugar para fotografar e tomar datos do que est√° a acontecer. O profesor quixo estar presente ata o final como un m√©dico que trata ao seu paciente enfermo de nacemento, co√Īec√≠a da debilidade do paciente que adoec√≠a dun exceso de flexibilidade pero manti√Īa a fe en que a estrutura recuperase a s√ļa figura e sa√≠se vitoriosa da pelexa. Sufriu en directo v√©ndoa loitar contra os seus tremores ata o seu fatal desenlace.

 

O v√≠deo achega unha visi√≥n √©pica ao momento, o coche parado a medio cami√Īo, os personaxes tentando salvar ao can atrapado e ao tempo tratando de realizar unha toma de datos para apoiar o diagn√≥stico cient√≠fico do acontecido. Os datos cruzados, a fe na hip√≥tese, o erro, a innovaci√≥n, o paso en falso, a reputaci√≥n‚ĶNon foi a √ļnica ponte en colapsar durante aqueles anos pero sen d√ļbida √© un dos casos m√°is famosos xerando centos de estudos, diagn√≥sticos e comentarios respecto diso non exentos de pol√©mica, na actualidade a comunidade cient√≠fica a√≠nda discute a causa final do¬†colapso¬†debatendo entre a fina li√Īa que separa a resonancia e a autoexcitaci√≥n aerodin√°mica.

 

Os diagramas que a prensa reproduc√≠a coas recomendaci√≥ns de¬†Farquharson¬†apuntan soluci√≥ns no comportamento aerodin√°mico da estrutura, temas actualmente xa claramente asimilados no dese√Īo destas estruturas con todo as imaxes do home no v√≠deo e as s√ļas posteriores declaraci√≥ns ofrecen moitos datos a maiores, falan da integridade dunha persoa, da paix√≥n dun profesional por resolver o encargo e non deixan de conmover tanto como a propia deformaci√≥n da estrutura. El mesmo ser√° o encargado de realizar as probas do novo modelo de ponte, un novo intento sobre a mesma marca, en 1950 ser√° inaugurado outra ponte sobre o r√≠o Narrows que a√≠nda hoxe mantense en servizo e onde os co√Īecementos achegados pola primeira experiencia sumados √°s restrici√≥ns de aceiro derivadas da Guerra ser√°n fundamentais no dese√Īo definitivo pero esa √© xa outra historia.

 

 

Notas:

 

1. A peaxe de paso era de $.75 para coches e 10 c√©ntimos para pe√≥ns, unha aut√©ntica experiencia, ponte e monta√Īa rusa ao tempo‚Ķ

 

2. Existen numerosas grupos de apoio ao can falecido no colapso. Tuddy era un Cocker Espa√Īol de tres patas segundo os¬†datos.

 

3. O sobrenome de Gallopin Gertier procede dunha popular canción de salón que pode escoitarse na seguinte ligazón.

 

 

Los Dibujos del Arquitecto Incómodo

El arquitecto inc√≥modo es aquel que no es previsible, es el independiente, el que no se deja influir. He conocido a varios (no muchos), y reconozco que siento una especial atracci√≥n por este perfil de profesionales. Sin mencionar nombres quer√≠a hacer en este art√≠culo un homenaje a un gran maestro que encontr√≥ en el dibujo una estrategia social digna de an√°lisis psicol√≥gico. Se trata de Ricardo Aroca. Para muchos un desconocido pero para los arquitectos, especialmente los de cierta edad una autoridad en el mundo de la docencia y del c√°lculo de estructuras. Profesor, director de la ETSAM, decano del COAM‚Ķ Durante a√Īos ocup√≥ una gran cantidad de cargos que le obligaron a prolongadas reuniones. Reuniones que se alargan en el tiempo y que obligan a escuchas, r√©plicas y contrarr√©plicas, a negociaciones‚Ķ. En ocasiones, especialmente para ciertos esp√≠ritus de acci√≥n, esta parte asamblearia puede generar un estr√©s o frustraci√≥n ante la sensaci√≥n habitual de estar perdiendo el tiempo sobre todo en las reuniones de muchos integrantes. A estas reuniones se presentaba el bueno de Don Ricardo, hablo en pasado porque seg√ļn sus propias palabras ya no acude a tantas, su figura no dejaba indiferente con sus barbas largas y su siempre presente camisa llena de bol√≠grafos en el bolsillo. Reci√©n iniciado el encuentro sacaba sin mediar palabra su cartulina de cart√≥n reciclado y se sumerg√≠a en sus dibujos sin levantar la vista del cart√≥n. Sabiendo que su opini√≥n era generalmente fundamental en la decisi√≥n final, su actitud generaba un estado de tensi√≥n e incomodidad que iba en aumento. Quienes hemos vivido esta situaci√≥n podemos certificar ese estado que de una manera cristalina permit√≠a observar qui√©n estaba en su bando y qui√©n representaba su oposici√≥n, porque Don Ricardo no deja indiferente. Qui√©n m√°s y qui√©n menos lanzaba miradas de reojo m√°s o menos disimuladas tratando de adivinar qu√© era lo que tan absorto parec√≠a tener al dibujante. Lo que Aroca dibujaba eran series de figuras abstractas de car√°cter geom√©trico, donde se combinaban los colores sacados de su bol√≠grafo multicolor chino. Reconduc√≠a la t√≠pica t√©cnica de los dibujos inconscientes que garabateamos mientras hablamos por tel√©fono o hacemos otra actividad en paralelo, series de l√≠neas, c√≠rculos, espirales, con aspecto de cuerpos org√°nicos vistos a trav√©s del microsc√≥pio‚Ķ.


Durante la defensa de mi tesis doctoral Aroca, en calidad de tutor, dibujaba sin parar en su cart√≥n como otras veces ya le hab√≠a visto, para m√≠ ya era algo habitual, y para √©l era la infinit√©sima vez que me escuchaba la misma historia‚Ķ. Cuando termin√© y ante la t√≠pica felicidad de un proceso terminado le ped√≠ que me regalara a modo de recuerdo la obra que a√ļn conservo en mi estudio y es √©sta que se reproduce en el art√≠culo. En la parte posterior apuntaba las reuniones y fecha en que se hab√≠a ido completando la obra, en este caso, se suced√≠an situaciones de lo m√°s dispar, la defensa compart√≠a cart√≥n con una seguramente aburrid√≠sima junta de escuela, una pol√©mica junta de compensaci√≥n, y una atrayente conferencia de Heymann. En los √ļltimos a√Īos hab√≠a dibujado m√°s de 300 de estas cuartillas fruto de m√°s de 7000 horas de reuniones. Recientemente se han podido ver gran parte de ellas simult√°neamente en una exposici√≥n y a m√≠ me ha hecho mucha ilusi√≥n porque m√°s all√° del valor art√≠stico de las mismas, el uso del dibujo como performance de presi√≥n en las reuniones siempre me ha parecido una genialidad propia de un maestro. Tambi√©n entiendo a qui√©n lo considere una falta de respeto pero pensar siempre es pensar contra alguien.

Do Gran Quilo √° Vara Castell√°

Canto pesa o teu edificio? √Č a soada pregunta con que Sir Norman Foster lembra a clarividencia do seu mestre Bucky Fuller para tratar de facer reflexionar sobre a eficiencia da arquitectura. Veume esta frase √° cabeza ao ler as noticias sobre a Oficina Internacional de Pesos e Medidas que este mes se reuniu para cambiar a definici√≥n do Quilo (tam√©n do amperio, o kelvin e o mol). A comunidade cient√≠fica fai con estas unidades o que no seu d√≠a co metro, establecer definici√≥ns que non dependan de modelos f√≠sicos. Porque os modelos f√≠sicos por moi estables que sexan (o Gran Quilo custodiado pola comunidade cient√≠fica √© un cilindro de platino‚Äź iridio) ao final var√≠an as s√ļas dimensi√≥ns, xa sexa polas condici√≥ns ambiente ou polo seu reiterado uso.

 

Desde Babilonia acordar as unidades de medida foi un cabalo de batalla‚Ķ Sen d√ļbida as medidas antropom√©tricas foron a base dos primeiros sistemas e esas unidades mantiveron a s√ļa vixencia ao longo da historia mesmo algunhas perduran especialmente no sistema Imperial brit√°nico, cos seus p√©s e as s√ļas polgadas.

 

O p√©, que procede da s√ļa directa identificaci√≥n co p√© humano, foi amplamente utilizado polas diferentes civilizaci√≥ns, o p√© romano equival√≠a a 29,57 cm fronte ao p√© carolingio cuxa relaci√≥n √© de 9/8 do romano (33,27 cm). Destas medidas se extrapolaban os seus m√ļltiplos as√≠ a decempeda ou p√©rtega romana equivalente a 10 p√©s (2,957 m) e a s√ļa versi√≥n en superficie decempeda cuadrata ( scripulum) establec√≠a unidades para o c√°lculo de superficies.

 


Cada civilizaci√≥n establec√≠a un sistema m√°is ou menos aceptado como base de cuantificaci√≥n e de a√≠ derivar√°n todo tipo de relaci√≥ns tanto comerciais, xur√≠dicas ou por suposto arquitect√≥nicas. Evidentemente as relaci√≥ns non estiveron exentas de pol√©micas e as medidas non son exactas en todos os territorios. O ferrado galego √© o seu m√°ximo expo√Īente, unidade de superficie de terreo, que var√≠a de comarca a comarca con diferenzas ostensibles mesmo entre veci√Īos.

 


Lembro conversaci√≥ns con Rosina G√≥mez Baeza cando falando de arquitectura e arte cita a Secundino Zuazo ‚Äúos arquitectos actuais te√Īen serios problemas de escala, deber√≠an medir en varas castel√°s‚ÄĚ O p√© castel√°n, algo m√°is pequeno que o romano (27,8635 cm) serve de base √° vara (tres p√©s) que equivale a 0,835905 metros √© dicir algo menos do metro, pretend√≠a as√≠ Zuazo que os edificios encollesen para adaptarse a unha escala m√°is apropiada‚Ķ

 


A ciencia ax√ļdanos co patr√≥n pero a proporci√≥n segue sendo algo dif√≠cil de controlar polo menos a trav√©s do m√©todo cient√≠fico‚Ķ

 

 

 

Arquitectura para a Infancia

Tradicionalmente presentada como arquitecta paisaxista, Lady Allen de Hurtwood (1897‚Äź1976) destacou neste campo tan relacionado coa est√©tica e a percepci√≥n. Con todo ser√° protagonista dun modo de facer arquitectura aparentemente afastado dese mundo visual e rom√°ntico da paisaxe. Relacionouse coa acci√≥n, coa reciclaxe e co residuo. Particularmente identificou a infancia e os espazos de xogo como obxectivo de estudo. Os seus estudos axi√Īa pasan √° pr√°ctica a trav√©s dos seus parques sucios, aut√©nticos ‚Äúlaboratorios urbanos‚ÄĚ, zonas onde consegue experimentar con topograf√≠as, co xogo libre e coa autoconstruci√≥n todo iso aderezado cunha boa dose de risco. Dota aos nenos de materiais, moitos deles informais, pezas recicladas de restos de obras ou demolici√≥ns, as s√ļas imaxes de √©poca descargando o seu veh√≠culo particular e sacando bid√≥ns cheos de pinturas, brochas e ferramentas para os nenos dan mostra da s√ļa enerx√≠a e o seu convencemento. Os parques infant√≠s que executaba/proxectaba eran aut√©nticas aventuras, aventuras onde os participantes eran actores principais que participaban do xogo pero tam√©n da execuci√≥n, onde se escavan gabias, util√≠zanse ferramentas ou se prende lume‚Ķ


Nun intento de triplo salto mortal e para facer a√≠nda m√°is dif√≠cil a historia os seus primeiros prototipos estaban destinados para nenos de especiais dificultades de mobilidade, mutilados ou persoas con reais dificultades de movemento. Precisamente os esquecidos, aqueles que estaban completamente afastados do parque infantil e calquera atracci√≥n eran os protagonistas de parques incribles con ramplas imposibles por onde nenos lanz√°banse en carros de madeira constru√≠dos por eles mesmos. A√≠nda lonxe dos modelos de inclusi√≥n que actualmente se tentan defender desde a pedagox√≠a nos espazos l√ļdicos e educativos, Lady Allen ofrec√≠a estes espazos no Londres que lle tocou vivir.


A s√ļa publicaci√≥n Adventure Playgrounds froito da s√ļa experiencia replicando m√°is de 500 ‚Äúlaboratorios‚ÄĚ de xogo √© a d√≠a de hoxe unha gu√≠a chea de modernidade e completamente v√°lida desde un punto de vista pedag√≥xico, o risco segue sendo un factor fundamental no desenvolvemento da infancia e a s√ļa xesti√≥n un delicado tema de discusi√≥n.


O que nos ofrece Lady Allen na s√ļa obra non √© un proxecto, nin un cat√°logo de elementos de xogo, √© m√°is ben unha gu√≠a de boas pr√°cticas, unha formulaci√≥n para afrontar o espazo de xogo de maneira universal, unha arquitectura que permita ser educativa, divertida e liberadora.

 

 

 

(Espa√Īol) Ciudad Mutante

Casa de la Moneda. Pabellón de Pesca
Segovia 2018

Colaboradores
Ayuntamiento de Segovia
IE University of Architeture and Design
Fundación COTEC
Escuela de Arquitectura y Educación (EAE)

Director Ie University of Architecture and Design
David Goodman

Ayuntamiento de Segovia
Claudia de Santos
Eduardo S√°nchez
Vanessa Pérez

Coordinación
Fermín Blanco

Soporte Did√°ctico
Santiago Atrio
Sistema Lupo

“Prueba de Carga”
Alumnos colegio CEIP Domingo de Soto. Segovia
Profesor Juan Alonso

 

Memoria & Fotografías

Cidade Mutante é a nova proposta do proxecto Ying Yang, proxecto didáctico e experimental baseado no uso da madeira como material construtivo. Desenvólvese cada ano en Segovia baixo a dirección do arquitecto e educador Fermín G. Branco en colaboración con IE School of Architecture and Design, a escola de Arquitectura de IE University, e o Concello de Segovia.

Unha pequena cidade, realizada con pezas de madeira de forma abstracta, é a orixinal montaxe ideada por alumnos de Arquitectura de IE University, coa que se poderá interactuar e que foi levantada no Pavillón de Pesca da Casa da Moeda de Segovia.

Os alumnos dese√Īaron e montaron esta instalaci√≥n onde se mesturan din√°micas propias do dese√Īo, o proxecto, a execuci√≥n e sobre todo o traballo colaborativo, pero neste caso introduciuse un novo ingrediente que fai a√≠nda m√°is interesante a experiencia, o traballo con e para a infancia.

Cidade Mutante √© ‚Äúun proxecto educativo baseado no poder da cidade como material educativo‚ÄĚ. Nesta sexta edici√≥n do proxecto Ying Yang, os estudantes de IE exploraron as posibilidades estruturais e construtivas da cidade e crearon un proxecto dirixido especialmente aos m√°is novos.

A trav√©s dunha did√°ctica activa, os estudantes de Arquitectura expuxeron e constru√≠ron unha instalaci√≥n l√ļdica dese√Īada con potencial educador co fin de propo√Īer unha serie de estruturas abstractas que dar√°n lugar a diferentes topograf√≠as xeradas polos propios participantes, tam√©n se propo√Īen diferentes espazos onde experimentar as diferentes cidades dentro de una mesma cidade; a alta e baixa densidade, a cidade hist√≥rica, o ensanche ou a cidade informal que neste caso est√° representada por unha monta√Īa de bloques a modo de Central Park desde o que os nenos poder√°n obter o material necesario para continuar completando a s√ļa cidade mutante.

Os alumnos de educaci√≥n primaria do CEIP Domingo de Soto ser√°n os encargados de facer a primeira ‚Äúproba de carga‚ÄĚ durante os d√≠as 17 e 19 de Outubro no Pavill√≥n de Pesca da Casa da Moeda.

√Ā parte disto, ‚ÄúCidade Mutante‚ÄĚ poder√° ser contemplada na ceca segoviana ata o seu traslado a Madrid o mes que v√©n, onde participar√° no festival sobre innovaci√≥n # Imperdible_03, que se celebrar√° os d√≠as 23 e 24 de novembro. Este festival, organizado pola Fundaci√≥n COTEC, celebrar√° unha vintena de actividades que se centrar√°n nos grandes desaf√≠os das cidades do s√©culo XXI. Un encontro onde se van a visibilizar os principais proxectos de innovaci√≥n educativa e onde a arquitectura estar√° moi presente en virtude do tema que protagonizar√° o encontro; cidades e innovaci√≥n.

# Imperdible_03 pretende demostrar que as cidades son organismos vivos e innovadores. O seu obxectivo √© que os cidad√°ns poidan fixar a s√ļa atenci√≥n e sentir as transformaci√≥ns das cidades po√Īendo o foco na innovaci√≥n e como esta pode contribu√≠r a que as cidades sexan m√°is humanas.

Video


 

Participantes


Elena Ceribelli, Ka Wah Francis Cheung, Mathew Sean Conrad, Gonzalo Coronado Maceda, Jan Danielle D¬īCruz, Tomomi Dambara, Ana Corina de la Fuente Blanco, Anita de Rosa, Hoang Do Xuan, Derin Evcim, Mikhail Frantsuzov, Neha Goel, Ujal Gorchu, Camila Harasic, Aaron Joseph Nicolai Hesse, Abla Kharroubi, Ngai Lam Ellen Lau, Paula L√≥pez Vallespir, Gauravkumar Nawalgaria, Ruchi A Patel, Adri√°n Paz Sanz, Manuela Pel√°ez Hern√°ndez, Norma P√©rez Castilla, Deveshree Sandeep Sawant, Nouhaila Zergane, Claudia Nicole Pitti, Santiago Otero.

[wpcol_2third_end id=”” class=”” style